LSD w psychoterapii – co naprawdę wiemy: badania i ograniczenia

Wyobraź sobie: naukowcy szukają nowych sposobów pomocy osobom z depresją, u których standardowe leczenie nie przynosi efektu. Wśród badanych kierunków pojawia się coś zaskakującego – terapia z udziałem LSD, prowadzona eksperymentalnie w ośrodkach badawczych.

Tak, dobrze czytasz. To samo LSD, które kojarzy ci się z hipisami, Woodstock, a być może nawet „wyskakiwaniem z okna”.

„Ale zaraz,” myślisz sobie. „Czy to nie jest nielegalne? I czy to w ogóle bezpieczne?”

Odpowiedź brzmi klasycznie – to zależy

LSD, czyli dietyloamid kwasu lizergowego, od lat 60. XX wieku funkcjonuje w świadomości publicznej głównie jako narkotyk. Ale czy wiesz, że zanim zostało zdelegalizowane, było intensywnie badane jako potencjalny lek psychiatryczny?

W tym artykule przyjrzymy się bliżej terapeutycznemu potencjałowi LSD. Omówimy jego historię, mechanizm działania, najnowsze badania naukowe oraz potencjalne korzyści i zagrożenia związane z jego stosowaniem w kontekście terapeutycznym.

Zanim zagłębimy się w temat, jedno zastrzeżenie. Ten artykuł ma charakter wyłącznie informacyjny i nie jest zachętą do samodzielnego eksperymentowania z LSD ani żadną inną substancją. LSD jest w Polsce nielegalne. To nie jest porada medyczna ani psychiatryczna i nie zastępuje kontaktu ze specjalistą.

Jeśli bierzesz leki, nigdy nie odstawiaj ich samodzielnie – rób to wyłącznie z lekarzem prowadzącym. Jeśli jesteś w kryzysie psychicznym, zadzwoń pod 116 123 (telefon zaufania dla dorosłych) albo skontaktuj się ze specjalistą, zanim rozważysz cokolwiek innego.

Historia LSD: Od przypadkowego odkrycia do terapeutycznej rewolucji

LSD, czyli dietyloamid kwasu lizergowego, to nie jest nowy wynalazek. Zostało po raz pierwszy zsyntetyzowane w 1938 roku przez Alberta Hofmanna, szwajcarskiego chemika pracującego dla firmy farmaceutycznej Sandoz. Ale to dopiero w 1943 roku Hofmann przypadkowo odkrył jego psychoaktywne właściwości.

Wyobraź sobie jego zdziwienie, gdy po nieumyślnym spożyciu niewielkiej ilości substancji, doświadczył intensywnych zmian w percepcji i świadomości. Co jeszcze ciekawsze – lekarz którego wezwała żona Hoffmana nie zauważył u niego żadnych objawów fizycznego zatrucia. To był początek fascynującej podróży LSD w świecie medycyny i psychologii.

W latach 50. i 60. XX wieku, LSD stało się przedmiotem intensywnych badań naukowych.

W tym okresie opublikowano ponad 2000 artykułów naukowych na temat LSD, w których opisano przypadki tysięcy pacjentów którzy zostali poddani tej terapii. Autorzy w większości zgłaszali pozytywne wyniki i brak poważnych działań niepożądanych.

Trzeba jednak pamiętać, że były to w większości obserwacje bez grup kontrolnych, na małych próbach i według standardów metodologicznych sprzed kilkudziesięciu lat. Nie są to dowody skuteczności w rozumieniu współczesnej medycyny.

Ale jak to często bywa, polityka i strach przed kontrkulturą odegrały swoją rolę. W końcu lat 60. LSD zostało zdelegalizowane w większości krajów świata, co na długie lata zahamowało badania nad jego potencjałem terapeutycznym.

LSD w terapii: Jak to działa?

Zanim przejdziemy dalej, wyjaśnijmy sobie jedno: użycie LSD w terapii nie ma nic wspólnego z jego „rekreacyjnym” zastosowaniem. Mówimy o kontrolowanym, klinicznym użyciu czystej substancji.

W terapii z użyciem LSD, pacjent przyjmuje substancję w kontrolowanym środowisku (czyli na ten moment zazwyczaj w instytucie badawczych), pod opieką wykwalifikowanych terapeutów. Sesja trwa zwykle 8-12 godzin, podczas których pacjent przechodzi przez intensywne doświadczenie emocjonalne i poznawcze – tak silne, że dużej jego części nie jest w stanie potem opisać słowami.

Cały proces trwa jednak znacznie dłużej niż wyżej wspomniane kilka godzin. Samo doświadczenie psychodeliczne jest częścią dłuższego, zazwyczaj kilkunastotygodniowego procesu terapeutycznego nazywanego “terapią psychodeliczną“

W czasie jego trwania pacjent pracuje z psychoterapeutą (za pomocą standardowego podejścia terapeutycznego) nad swoim problemem oraz jest przygotowywany psychicznie na to co wydarzy się podczas sesji.

Zwiększa to bezpieczeństwo samej sesji ponieważ pacjent rozumie co się z nim dzieje oraz zwiększa jej skuteczność – ponieważ zna on lepiej swoje życie wewnętrzne. Po sesji następuje tak zwana integracja doświadczenia psychodelicznego czyli wprowadzenie wglądów w życie. Chodzi o to aby efekt utrzymał się znacznie dłużej niż czas kiedy substancja znajduje się w organizmie

Czego można oczekiwać podczas sesji z użyciem LSD?

Jak pisałem wcześniej – w terapeutycznym użyciu LSD nie chodzi o to aby mieć jak największą „bombę”. Podczas samej sesji wbrew temu co mówią niektórzy „znawcy” nie będziesz uciekał przez smokiem ani walczył z nieistniejącymi postaciami.

Cały proces jest tak skonstruowany aby osoba pod wpływem LSD mogła całą swoją uwagę skierować do „środka” co zazwyczaj prowadzi do:

Głębszy wgląd emocjonalny: badacze opisują, że LSD może ułatwiać dotarcie do uczuć i wspomnień, które normalnie są poza zasięgiem świadomości.

Zmiana perspektywy: część uczestników badań opisuje, że substancja pomogła im spojrzeć na problemy z nowego punktu widzenia.

Neuroplastyczność: wstępne badania wskazują, że LSD może wpływać na tworzenie nowych połączeń neuronalnych – mechanizm wciąż badany, nie potwierdzony klinicznie.

Doświadczenia mistyczne: niezależnie od skojarzeń, jakie budzą – część badań łączy je z pozytywnymi zmianami zgłaszanymi przez uczestników, choć nie u wszystkich i nie zawsze trwałymi.

Badania nad LSD w terapii: Co mówi nauka?

Teraz przechodzimy do naprawdę interesującej części. Ostatnie badania pokazują, że LSD może być skuteczne w leczeniu różnych zaburzeń psychicznych:

1. Zaburzenia lękowe: 65% pacjentów cierpiących na zaburzenia lękowe doznało poprawy podczas terapii wspomaganej LSD. Dla porównania, w grupie placebo było to tylko 9% osób.
2. Depresja: Badania sugerują, że LSD może mieć długotrwały efekt przeciwdepresyjny, utrzymujący się nawet miesiące po sesji. (więcej źródeł na dole)
3. Uzależnienia: LSD wykazuje obiecujące rezultaty w leczeniu uzależnień, szczególnie od alkoholu.
4. Klasterowe bóle głowy: LSD okazało się skuteczne w leczeniu tego niezwykle bolesnego schorzenia, gdzie inne metody zawiodły. (więcej źródeł na dole)
5. Kreatywność i rozwiązywanie problemów: Przed delegalizacją, LSD było badane pod kątem zwiększania kreatywności i zdolności rozwiązywania problemów.

Pamiętaj jednak, że większość z nich to wciąż małe, eksperymentalne badania których wyników nie mozna traktować jako potwierdzonej, skutecznej metody leczenia którą można przenieść już do gabinetów terapeutycznych.

LSD w terapii: Bezpieczeństwo i potencjalne zagrożenia

Fakty wyglądają następująco:

1. Nie ma udokumentowanych przypadków śmiertelnych przedawkowań LSD. Nawet w przypadku kiedy ktoś kilkunastokrotnie przekraczał dawkę potrzebną do pełnego doświadczenia
2. U osób bez predyspozycji do zaburzeń psychotycznych lub manii, LSD nie powoduje trwałych negatywnych efektów psychologicznych (aczkolwiek patrz niżej)
3. Substancja ta nie uzależnia fizyczne, a psychiczne uzależnienie jest niemalże niemożliwe – głównie ze względu na intensywność i głębokość doznań oraz tolerancję która utrzymuje się około dwóch tygodni.

Ale uwaga: nic nie jest idealne. Istnieją pewne zagrożenia:

1. Osoby przyjmujące leki SSRI mogą doświadczyć albo braku efektu, albo nasilonych skutków ubocznych leków.
2. U osób z grupy ryzyka (np. z predyspozycjami do psychozy lub ChAD) psychodelik może wywołać stan maniakalny lub psychotyczny.
3. Choć rzadko, u niektórych osób doświadczenie psychodeliczne może być triggerem do powrotu do innych nałogów.
4. Nawet u osób “zdrowych” w wyniku tzw “bad tripa” może dojść do efektów ubocznych w postaci ataków paniki, derealizacji, depresonalizacji
5. Ostatecznie substancja ta jest za mało przebadana aby móc jednoznacznie stwierdzić czy to pełna lista skutków ubocznych
6. LSD łatwo pomylić na czarnym rynku z toksycznymi zamiennikami takimi jak np. substancje z grupy NBOME

Przyszłość LSD w terapii: Co dalej?

No dobra, przebrnęliśmy przez morze faktów, badań i kontrowersji. Co z tego wszystkiego wynika?

LSD w terapii to nie jest powrót do ery flower power i nieodpowiedzialnych eksperymentów. To poważne, oparte na nauce podejście, które warto dalej badać – jeśli przyszłe, dobrze zaprojektowane badania to potwierdzą, może pomóc części osób z depresją, lękiem i innymi trudnościami psychicznymi.

Ale nie oszukujmy się – droga do powszechnego stosowania LSD w gabinecie terapeutycznym jest jeszcze długa i wyboista. Potrzeba więcej badań, regulacji prawnych i zmiany społecznego postrzegania psychodelików.

Pamiętaj też, że LSD to nie magiczna pigułka. To potężne narzędzie, które w rękach niewykwalifikowanej osoby może wyrządzić więcej szkody niż pożytku. Dlatego jeśli myślisz o terapii psychodelicznej, nie traktuj tego jako przyjęcie substancji niewiadomego pochodzenia w domowych warunkach, a raczej jak o długotrwałym procesie gdzie sama substancja jest tylko jednym z elementów procesu.

Jedno jest pewne – żyjemy w fascynujących czasach dla nauki o umyśle. Kto wie, może za kilka lat wizyta u psychiatry będzie wyglądała zupełnie inaczej niż dziś. A LSD, kiedyś symbol kontrkultury, stanie się ważnym rozdziałem w badaniach nad ludzkim umysłem.

Pamiętaj jednak, że na razie LSD pozostaje substancją kontrolowaną – niemal nigdzie nie można dostać tej substancji legalnie.

Jeśli mierzysz się z depresją, lękiem czy uzależnieniem, skonsultuj się z lekarzem lub psychologiem – to oni pomogą dobrać metody o potwierdzonej skuteczności. Ten artykuł nie jest ofertą terapii z użyciem LSD ani zachętą do jego stosowania.

Źródła:

1. Gasser, P., et al. (2014). Safety and efficacy of lysergic acid diethylamide-assisted psychotherapy for anxiety associated with life-threatening diseases. Journal of Nervous and Mental Disease, 202(7), 513-520.
2. Carhart-Harris, R. L., et al. (2016). Neural correlates of the LSD experience revealed by multimodal neuroimaging. Proceedings of the National Academy of Sciences, 113(17), 4853-4858.
3. Krebs, T. S., & Johansen, P. Ø. (2012). Lysergic acid diethylamide (LSD) for alcoholism: meta-analysis of randomized controlled trials. Journal of Psychopharmacology, 26(7), 994-1002.
4. Sewell, R. A., et al. (2006). Response of cluster headache to psilocybin and LSD. Neurology, 66(12), 1920-1922.
5. Harman, W. W., et al. (1966). Psychedelic agents in creative problem-solving: A pilot study. Psychological Reports, 19(1), 211-227.
6. Nichols, D. E. (2016). Psychedelics. Pharmacological Reviews, 68(2), 264-355.